تحول هاشمی در گذرگاه تاریخ!

از دیدگاه نظریه پردازان نخبه گرایی چون پارتو و موسکا و میخلز، این نخبگان هستند که همواره عامل اصلی و تعیین کننده تحولات سیاسی و اجتماعی بوده و هستند.

توماس کارلایل نیز در اثر ماندگار خود «قهرمانان» از نقش تاریخ ساز قهرمانان سخن می گفت. به باور کارلایل، قهرمانان و نخبگان تاریخ را می‌سازند و همانان مستحق رهبری جامعه‌اند. به طور اساسی، هر گونه تحولی در تاریخ توسط شخصیتهای بزرگ رقم می‌خورد.

اما کارل مارکس نظر دیگری داشت و بر نقش ساختارهای اجتماعی در دگرگونی سیاسی و اجتماعی تاکید داشت. به باور وی، این ساختارهای تعیین کننده فرهنگی ، اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی جامعه هستند که تغییر و تحولات را به وجود می آورند. هسته ی اصلی نظریه او را این پیش فرض در بر می گیرد که  «شیوه ی تولید هر جامعه نوع مناسبات و ساختارهای اجتماعی آن جامعه را می سازد». بنابراین، از دیدگاه مارکس، قهرمانان و رهبران و نخبگان از دامن تحولات سیاسی و اجتماعی زاده می شوند.

در این میان، کوئینتین اسکینر، در چارچوب مکتب زمینه گرایی، از تاثیرات متقابل تحولات سیاسی و اجتماعی بر دگرگونی اندیشه های سیاسی و تاثیر تحول اندیشه سیاسی بر تغییرات سیاسی و اجتماعی سخن می گفت.

بدین سان ، بسیاری از نخبگان و رهبران سیاسی نقش اساسی در فرایند تول تاریخ داشته و تغییر و دگرگونی در ابعاد سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تاریخ بشر را رقم زده اند. البته در طول تاریخ بشر ، این گونه تحولات نیز بستر مناسبی برای دگرگونی فکری انسان های صاحب اندیشه و متفکران برجسته فراهم نموده است.

صرف نظر از درستی و نادرستی و مطلوبیت و نامطلوبی این گونه نظریه های تاریخی و جامعه شناختی، آن چه مسلم است، هر یک از این نظریه ها می توانند بخشی از تحولات سیاسی و اجتماعی و دگرگونی های فکری بشر را تبیین کنند. بنابراین، از این دیدگاه می توان نقش انقلابی و جایگاه تاریخی شخصیتی چون هاشمی رفسنجانی را بررسی و تبیین نمود. به عبارتی ارزیابی نقش و جایگاه و عملکرد هاشمی به مثابه یک شخصیت انقلابی دوران ساز بایستی در بستر شرایط تاریخی نیم سده اخیر ایران و جهان صورت پذیرد.

در چارچوب این رویکرد نظری و مدل مفهومی ، هاشمی در دوره های تاریخی گوناگون از نقش و جایگاه متفاوتی برخوردار بوده و جامعه ایران با هاشمی های متفاوتی رو به رو بوده است.

1.  در دهه 40 و 50 شمسی هاشمی به مثابه یک انقلابی مبارز در برابر استبداد پهلوی و استعمار غرب ایفای نقش می کرد. بنابراین، نقش مهمی در فرایند مبارزه و پیروزی انقلاب اسلامی داشت.

2.  در نخستین سال های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هاشمی به عنوان یار دیرین و مشاور مورد اعتماد رهبر کبیر انقلاب اسلامی ارزیابی می شود که باز هم نقش مهمی در بنیانگذاری نظام جمهوری اسلامی و استقرار نهادی و تاسیس ساختارهای سیاسی آن ایفا نمود.

3.  در طول دهه شصت و دوران جنگ تحمیلی ، از یک سو هاشمی در جایگاه ریاست مجلس شورای اسلامی و در درون ساختار سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران به منزله وزنه تعادل دو جناح سیاسی چپ و راست ایفای نقش نمود و از سوی دیگر در جایگاه فرمانده عالی رتبه جنگ نقشی اساسی در فرماندهی جنگ بازی کرد و در نهایت هم به این جنگ ویرانگر پایان بخشید.

4.  پس از درگذشت رهبر فقید انقلاب اسلامی در سال 1368 هاشمی نیروی تعیین کننده ای در فرایند انتخاب رهبر جدید نظام جمهوری اسلامی ایران بود.

5.  پس از پایان جنگ تحمیلی و از سال 1368 تا 1376 هاشمی به مثابه رئیس جمهوری اقتدارگرا ظاهر شد که معمار نظام اقتصادی نوین ایران نام گرفت و سردار سازندگی لقب یافت. البته با توجه به شرایط متفاوت و پیامدهای مختلف دو دوره اول و دوم ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی بایستی ارزیابی متفاوتی از این دو دوره ارایه نمود.

6.  در میان سال های 1376 تا 1384 و در دوران حاکمیت گفتمان اصلاح طلبی، از دیدگاه بخش مهمی از نیروهای سیاسی اصلاح طلب و بدنه اجتماعی آنها ، هاشمی به عنوان مرد پشت پرده و چهره قدرتمند سیاست ایران تلقی می شد که باعث و بانی همه مشکلات کشور است و مسئولیت همه امور کشور را بر عهده دارد. البته گذر زمان نشان داد که این برداشت خام اصلاح طلبان تا چهحد اشتباه بوده و چه آثار مصیبت باری برای جامعه ایران به بار آورد.

همچنین ببینید
شعری که سیدحسن خمینی در فراق آیت‌الله هاشمی خواند
اظهارات باهنر درباره ریاست مجمع تشخیص بعد از هاشمی/افراد زیادی خود را برای انتخابات96 گرم می‌‌کنند
پردرآمدترین ورزشکار تاریخ کیست؟
نام و یاد آتش‌نشانان حادثه ناگوار آتش‌سوزی پلاسکو تا ابد در تاریخ ایران ماندگار خواهد شد
بروجردی: جنگ تحمیلی یک عبرت ماندگار در تاریخ معاصر است
ناسا تایید کرد: 2016 گرم‌ترین سال تاریخ
سخنان مهم سید حسن خمینی در مورد آیت الله هاشمی(ره)
مردان با شهامت در نبرد با آتش، بر تارک تاریخ ایران جاودانه شدند
اعلام تاریخ انتقال پیکر هنرمند تئاتر به ایران
حزب موتلفه و یک ترور سیاسی /بازخوانی تاریخ

تازه های اخبار